Brandveiligheid in de zorg: waarom voldoen aan de norm niet genoeg is

Brandveiligheid in de zorg is een bijzondere tak van sport. Dat komt omdat cliënten en patiënten vaak volledig afhankelijk zijn van anderen voor hun veiligheid. Volgens Carolien de Vries van De Zorg Brandveilig vraagt dit om een visie die verder gaat dan het simpelweg afvinken van regels. 

Voor haar werk bij Kijk op Veiligheid is Carolien meestal adviserend én begeleidend betrokken bij projecten. Samen met partners kijkt zij naar het totaalbeeld: techniek, organisatie en gedrag. “Ik probeer vooral te kijken naar: hoe werkt dit straks écht voor patiënten, cliënten en medewerkers?” vertelt ze.   

In aanloop naar het komende congres van ‘De Zorg Brandveilig’ op 31 maart in Hotel en Congrescentrum De Reehorst in Ede, duiken we met Carolien – die tevens de programmamanager van ‘De Zorg Brandveilig’ is – de wereld in van brandveiligheid in zorggebouwen.   

De norm als ondergrens, niet als eindpunt  

De wet- en regelgeving biedt een basis, maar deze gaat uit van ‘gemiddeld gedrag’, terwijl de realiteit in de zorg complexer is. “Denk aan gesloten afdelingen, dwang & drang-situaties of cliënten die niet zelfstandig kunnen vluchten,” stelt Carolien. 

“Geen enkele locatie is hetzelfde”. De variatie in doelgroepen – van somatische zorg tot complexe situaties in de GGZ – betekent dat je niet kunt leunen op standaardoplossingen. Je moet kijken naar het gebouw, het gedrag, het gebruik en de kwetsbaarheid van de bewoners.  

Echte veiligheid begint volgens haar pas als een instelling zelf bepaalt welk veiligheidsniveau zij acceptabel vindt. Dat vraagt om het in kaart brengen van reële scenario’s: wie wonen hier en hoe zelfredzaam zijn zij écht? Zelfs in een optimaal ontworpen omgeving blijft er in de zorg altijd een restrisico bestaan. “Ook in een goed ontworpen en zorgvuldig georganiseerde omgeving kunnen slachtoffers vallen. Zeker in de zorg waar mensen zo kwetsbaar zijn. Dat is een ongemakkelijke waarheid, maar wel een belangrijke”.  

Papier versus praktijk  

Een gebouw kan op papier kloppen, maar in de praktijk verandert de werkelijkheid snel. Een risico voor de vluchtveiligheid is het gebruik van het gebouw. “Ik zie vaak ruimtes die na verloop van tijd een compleet andere functie krijgen.” legt Carolien uit. “Een rustige huiskamer wordt ineens een opslagruimte, of andersom”.   

Deze verandering in functie vraagt om bouwkundige maatregelen die meebewegen met de zorgpraktijk. Volgens Carolien mislukt brandveiligheid niet omdat mensen onzorgvuldig zijn, maar omdat het ontwerp maar beperkt vooruit kijkt en organisaties zich daar niet bewust van zijn. Juist omdat de praktijk snel verandert, is veiligheid pas echt effectief wanneer maatregelen de zorg en de bewoners blijven ondersteunen, òòk wanneer het gebruik van het gebouw na verloop van tijd verandert. 

De menselijke factor en intuïtieve techniek  

Tijdens het congres zal uitgebreid worden stilgestaan bij het feit dat statische regels vaak niet volstaan voor kwetsbare bewoners. “De werkelijkheid kent veel schommelingen: iemand die vandaag zelfredzaam is, kan dat morgen niet zijn”. Bovendien rust er een zware last op het personeel, die onder hoge tijdsdruk verantwoordelijk is voor zeer kwetsbare bewoners.  

Met de personeelstekorten is het noodzakelijk dat de techniek meer gaat opvangen. “Het gebouw moet zich aanpassen aan de gebruiker, niet andersom. Een deur die open gaat wanneer dat nodig is en sluit wanneer dat moet”. Dit vraagt om intuïtieve techniek die gewenst gedrag vanzelfsprekend maakt.  

Vakmanschap in de keten  

Echte brandveiligheid ontstaat niet door nóg meer inspectielagen. Carolien ziet organisaties die van de ene audit in de andere rollen, maar nauwelijks meer toekomen aan het écht werken aan veiligheid. Veiligheid ontstaat juist door vakmanschap en duidelijkheid in de keten.  

Hier ligt een gezamenlijke opgave voor zorginstellingen en voor ons als fabrikant. Bij Alprokon geloven we dat we pas echt waarde toevoegen als we niet slechts als productleverancier optreden, maar als betrouwbare samenwerkingspartner meedenken met de zorgpraktijk.  

Caroliens advies aan architecten en bouwers is helder: “Ga eens langs in een verpleeghuis. Loop een dag en een nacht mee met een zorgmedewerker. Kijk waar ze tegenaan lopen en ga dan pas ontwerpen of bouwen”. Alleen door de praktijk als uitgangspunt te nemen, creëren we een omgeving die pas écht veilig is.

Onze rol als samenwerkingspartner

Vanuit Alprokon kijken wij naar veiligheid in de zorg als een gezamenlijke verantwoordelijkheid binnen de bouw- en zorgketen. In projecten werken wij samen met adviseurs, architecten, aannemers en zorgorganisaties om technische oplossingen te laten aansluiten op de dagelijkse praktijk.

In gesprek tijdens het congres    

Op 31 maart 2026 zijn we aanwezig bij het congres De Zorg Brandveilig. Daar gaan we graag met je in gesprek over brandveiligheid in de zorgpraktijk. Wil je verder praten over dit onderwerp of kennismaken? Je bent van harte welkom om ons daar te ontmoeten.    

Alprokon. Elke ruimte aantoonbaar veilig.