De Schelmentoren in Heerlen: hoe 800 jaar geschiedenis veilig blijft.
22 september
Toen de Schelmentoren in Heerlen ruim 800 jaar geleden werd gebouwd, golden er andere maatstaven voor (brand-/rook)veiligheid dan nu. Bij de beslissing om de toren toegankelijk te maken voor publiek stond de gemeente Heerlen dan ook voor de vraag: hoe maak je een gebouw uit 1200 veilig volgens de inzichten van nu, zonder afbreuk te doen aan zijn geschiedenis?
Dat vraagt om maatwerk. Want ‘Elke ruimte veilig’ geldt ook voor ruimtes uit 1200.
Alprokon-directeur Richard Snel ging in gesprek met Jean-Pierre Zelissen, projectleider bij Van Heur Bouw & Onderhoud, en Danny Roufs, facilitair medewerker Historisch Goud bij de gemeente Heerlen, over de uitdagingen en oplossingen bij de renovatie van de Schelmentoren.
Voor Danny Roufs heeft de Schelmentoren een bijzondere betekenis. “Dit is het enige stukje middeleeuwen dat we in Heerlen nog hebben. In de jaren zeventig hebben we veel gesloopt. Nu beseffen we pas hoeveel waarde daarmee verloren is gegaan.”
Een monument laat zich niet voorspellen
Tijdens de renovatie kwamen oude muurschilderingen aan het licht en vroegen de dikke muren, vochtproblemen en materialen uit eerdere renovaties om extra aandacht.
“Bij monumentale renovaties kom je bij alles wat je aanraakt weer iets anders tegen”, vertelt Jean-Pierre Zelissen. “Dat maakt dit soort projecten juist zo interessant.”
De ontdekkingen tijdens de renovatie vroegen om overleg tussen de betrokken partijen en aanpassingen in de uitvoering. Bij een monument van ruim 800 jaar oud kun je niet iedere ingreep vooraf vastleggen.
Foto: Richard Snel en Jean-Pierre Zelissen in gesprek
Een veilige vluchtroute in een monumentaal gebouw
Een van de concrete vraagstukken binnen het project was het realiseren van een veilige vluchtroute. De bestaande deuren en kozijnen speelden daarbij een belangrijke rol: deze moesten bijdragen aan de bescherming daarvan, met behoud van het monumentale karakter van de toren.
Na onderzoek naar de brand- en rookveiligheid werd Alprokon betrokken bij het zoeken naar een passende oplossing.
“Nieuwbouw is netjes gereguleerd. Maar bestaande bouw, en helemaal monumentale bouw, is altijd maatwerk”, vertelt Richard Snel van Alprokon.
Behoud waar het kan, aanpassen waar het moet
In eerste instantie werd de Renovatieset Brand van Alprokon als mogelijke oplossing aangedragen. Met deze set kunnen bestaande deuren en kozijnen, afhankelijk van de situatie en de vereiste brandwerende prestaties, worden aangepast zonder ze volledig te vervangen.
Bij de Schelmentoren bleek ter plaatse dat een beperkte ingreep volstond. Voor de betreffende toepassing was het aanbrengen van een sponningsprofiel voldoende. Wel plaatste Van Heur Bouw & Onderhoud op de tweede verdieping een nieuw kozijn om een eeuwenoude deur, zo konden de bestaande deuren behouden blijven en werd alleen aangepast wat nodig was.
De belangrijkste les:
ga het gebouw in
Een goede voorbereiding begint op locatie. Welke onderdelen moeten behouden blijven? Wat is er nodig om de brandveiligheid te verbeteren? En welke gevolgen heeft een ingreep voor de rest van het gebouw?
Volgens de betrokken partijen is het belangrijk om die vragen vroegtijdig met de juiste deskundigen te bespreken. Door opdrachtgever, adviseurs en uitvoerende partijen samen te brengen, kunnen keuzes worden gemaakt op basis van de werkelijke situatie in het gebouw.
“Wat cultureel erfgoed vraagt, bedenk je niet vanachter een bureau, dat moet je ondervinden”, aldus Richard Snel.
De juiste keuze voor de lange termijn
Bij de Schelmentoren stond het behoud van het monumentale karakter centraal, zonder de veiligheid uit het oog te verliezen. Met gerichte aanpassingen aan de bestaande deuren is een belangrijke stap gezet in het geschikt maken van de toren voor toekomstig gebruik.
Zo blijft een stukje middeleeuws Heerlen behouden voor toekomstige generaties.
Alprokon. Elke ruimte ‘aantoonbaar’ veilig.
Toegepaste producten:
Alprokon Renovatieset Brand
